Eventbrite - OCMN - maandelijkse netwerk conferentie vrijdag 4 mei 2018

erika schrik

Erika komt vlot aanlopen vanaf de parkeerplaats, zoals ik kan zien vanachter mijn bureau op het OCMN secretariaat. Haar vlotte manier van lopen zegt veel over Erika. Het past helemaal bij haar. Al bij onze eerste kennismaking eerder dit jaar, viel het mij op wat een daadkrachtige, zelfverzekerde en energieke dame ze is. Erika praat snel, communiceert helder en duidelijk. Als je in gesprek met haar bent voel je vanzelf dat ze veel in haar mars heeft. Waar Erika vandaan komt, wat haar beweegt en wat ze doet, ga je ontdekken in het gesprek dat zij had met Inez voor de OCMN rubriek “In gesprek met …”

Aan tafel
We zitten aan de grote vergadertafel op het secretariaat. Op de Smart TV staat de Foresight website met het profiel van Erika in haar rol als één van de Foresight partners en Organisatieontwikkelaars.

De profielfoto is meteen onderwerp van gesprek. De fotograaf heeft haar goed in beeld gebracht als de krachtige maar toegankelijke vrouw die ze is. Waarbij ik persoonlijk vind dat ze iets mysterieus in haar uitdrukking heeft. Het maakt dat ze opvalt, of beter gezegd, zich direct onderscheidt in een groep.

Actief, sportief, gedreven
Als kind groeide ze op in het Groningse Haren. Een actief meisje dat veel buiten speelde. Ze bouwde graag hutten bij de sloot en sportte veel. In verband met een carrièrestap van haar vader, verhuisde het gezin naar Velsen. Van haar vader heeft ze veel weg. Tijdens haar opvoeding werd ze al vroeg door haar vader uitgedaagd: “Haal bij alles wat je doet eruit wat erin zit, je leeft maar één keer”. Mede door haar opvoeding is ze nu authentiek, nieuwsgierig, resultaatgericht en kan ze goed mensen met elkaar verbinden en bruggen bouwen.

Het gesprek tussen Erika en Inez gaat razendsnel. Wat een tempo hebben die twee.
Verbaal zijn het zeer sterke persoonlijkheden. Het gaat inmiddels over NLP. Erika vertelt over haar achtergrond als lijnmanager met verantwoordelijkheid voor verandertrajecten zoals het begeleiden van organisaties en medewerkers bij reorganisaties, fusies en andere impactvolle organisatiewijzigingen.
NLP heeft daar voor haar persoonlijk een belangrijke rol bij gespeeld. Naast het feit dat ze dit professioneel inzet bij transitietrajecten die ze begeleidt, heeft het haar ook persoonlijk tot inzicht, zelfkennis en balans tussen hoofd en gevoel gebracht. Zo ontdekte zij dat “goed ook goed genoeg kan zijn” en hoeveel haar innerlijke kompas, gevoel en intuïtie aan waardevolle inzichten geven. Dat inzicht heeft haar op persoonlijk vlak wat meer innerlijke rust gegeven.

Corporate
Erika heeft haar ervaringen in de zakelijke dienstverlening bij o.a. Rabobank en ING meegenomen toen ze als ondernemer begon. Het bedrijfsmatig én mensgericht ontwikkelen van afdelingen met als doel de dienstverlening aan klanten te verbeteren, is de rode draad in haar ervaringen. Ontwikkeling en groei geven haar energie. Gaandeweg is het verbinden van beleid en visie naar de operatie én wat dat betekent aan gedrag naast besturing en processen, haar specialiteit geworden.

In veel organisaties, zo ook in Erika’s ervaring, zit veel spanning tussen enerzijds het in korte tijd moeten doorvoeren van veranderingen (denk aan beleid, wetgeving, systemen etc.) en de ambitie om bottom-up medewerkers invloed te laten hebben. Vaak wordt onder druk geprobeerd een cultuurverandering met één druk op de knop ‘af te kondigen’ of probeert de organisatie zekerheid te krijgen door eindeloze controles en detailinstructies. Angst om fouten te maken werkt verlammend. En het duurt lang voordat angst uit een organisatie verdwenen is. Een werkwijze waarin ze zelf ook aan den lijve ontdekte, dat het voor een organisatie en de medewerkers niet de meest doeltreffende manier met een blijvend resultaat is.

Na jaren keihard werken in lijnmanagementposities op verschillende niveaus en zelf maar beperkte invloed en autonomie te hebben ervaren, merkte ze dat ze iets anders nodig had voor inspiratie en energie.

Bewustwording
Dat maakte dat ze zich heel bewust is gaan afvragen wat haar energie geeft. Die zoektocht heeft ertoe geleid dat ze zich de laatste jaren veel bewuster is van wat ze leuk vindt om te doen en waar haar eigen behoefte ligt.

NLP, coaching maar ook opleidingen op het gebied van Lean management en Agile leiderschap hebben daar zeker een goede rol in gespeeld. Maar de aard van Erika is en blijft wel dat zij heel doortastend kan presteren onder hoge druk. Ze heeft inmiddels geleerd haar hoofd en hart te verbinden. Als professional “hangt ze erboven”. Ze stapt nu makkelijker uit de operationele hectiek, wat bijdraagt aan het doorgronden van de kernoorzaken van vraagstukken en het in beweging krijgen van mensen vanuit hun kwaliteiten. Een bijzonder accent is dat Erika van zichzelf nu ook weet te zeggen dat ze wat ze aanvoelt in gesprekken en groepen nu ook benoemt en daarmee anderen weer op weg helpt naar openheid en durven leren. Terwijl ze dit zegt, kijkt ze mij recht in de ogen aan en ik voel dat ik word geraakt door haar oprechtheid.

Voordat Erika ondernemer werd, was ze ook al vaak als interim manager actief. Wat ze vaak tegenkomt is dat organisaties doen aan ‘symptoombestrijding’ en niet de grondoorzaken van de problemen boven tafel krijgen. Ze ervaart mooie ambities om de klantbediening te verbeteren en de (keten)samenwerking te versterken. Echter ook dat als oplossing wordt gekozen voor een methode of systeem, of weerstand wordt geprobeerd op te lossen door zelfsturing ‘in te stellen’. Het gat tussen visie en operatie, tussen denken en doen is in de praktijk vaak te groot. En na een paar maanden is de teleurstelling daar en wordt gezegd ‘Agile werkt bij ons echt niet’.

Verandering
Zo vertelt ze over haar ervaring met veranderingen in organisaties. En over de kracht van herhaling die bij iedere verandering van groot belang is. Over haar inzicht dat we individueel en als groep veelal handelen op basis van overtuigingen en patronen en dat verandering pas komt en blijvend kan zijn als die patronen doorbroken worden. Daarvoor is een open dialoog nodig over de ‘onderstroom’- dat wat niet gezegd maar wel gevoeld wordt - in de interactie. Een mooie metafoor haalt zij aan vanuit iets wat iedereen herkent tijdens de vakantie. De hotelgast die een plek aan het zwembad markeert met het leggen van de handdoek op het ligbed. Dat gedrag zie je bij verandering van vaste naar flexplekken terug, alleen de handdoek wordt dan vervangen door de laptop. Ofwel, met één druk op de knop zijn de vaste werkplekken gewijzigd in flexplekken. Met de symbolische handdoek geeft de medewerker aan niet toe te zijn aan de verandering en uit, in deze onbewuste vorm van verzet, vast te willen houden aan een vaste werkplek.

Erika gaat verder met het delen van haar inzichten. Over het belang van voorbeeldgedrag van managers. Echt willen weten wat anderen zien en ervaren maakt dat mensen leren over zichzelf en kunnen meebewegen met veranderingen. Dat vraagt allereerst vertrouwen en veiligheid. Voorbeeldgedrag bij leidinggevenden die zich kwetsbaar mogen opstellen als leider. Durven experimenteren; leren in de praktijk.

Vaak wordt ‘geklaagd’ door leidinggevenden dat medewerkers passief zijn, maar de rol van de leiding hierbij is levensgroot dus als je medewerkers ‘als kleuters behandelt’, ontstaat vanzelf ‘kleutergedrag’. Dit patroon versterkt zichzelf negatief; omgekeerd geldt dus dat het geven van vertrouwen en ruimte medewerkers juist stimuleert in actief gedrag en eigenaarschap.

Herkenning
Al luisterend en aantekeningen makend, zie ik Inez met een grote blik van herkenning instemmen met deze ervaring. “Precies zoals het ging ten tijde dat ik bij een corporate werkte”, beaamt ze.

Maar wat werkt dan wel, is de vraag die Erika voorgelegd krijgt. Daar zie ik meteen iets gebeuren wat mij bevestigt hoe helder de visie van Erika is en hoe daadkrachtig zij daar invulling aan geeft.

Bij complexe veranderingen in een veranderende context vinden mensen het moeilijk een onbekende ruimte in te stappen omdat de gevolgen onduidelijk zijn. Dit vraagt stap voor stap openstellen, ervaren; dus uitproberen in pilots en bijstellen. Maak het simpel.

Bij het aanpakken van prestatieproblemen; sta eerst stil bij wat nu het echte probleem is in plaats van ‘uit de heup te schieten’ met een oplossing. Daarmee creëer je je teleurstelling over een paar maanden. Wat wil je bereiken met een bepaalde aanpak en wat is de impact? Wat je ziet is het topje van de ijsberg wat vaak het gevolg is van iets dieperliggend, in structuur maar vooral ook in de samenwerking.

Onzichtbare krachten
Zij benoemt het verschil tussen open en gesloten bedrijfsculturen. Vertelt over hoe ze onzichtbare krachten die in organisaties spelen boven water haalt. Krachten die iedere verandering in de weg zullen staan als deze niet zichtbaar worden. Ze maakt een schets van een ijsberg en legt beeldend uit van wat we zien en wat we niet zien. De onbewuste onderstroom in groepen. Het is knap hoe ze dat doet. Je voelt gewoon dat ze in staat is om na een grondige analyse inzichten op te doen in waar en op welke plaats verandering plaats moet vinden. Ze begeleidt de dialoog tussen teams, management en directie.

Zo heeft ze een voorbeeld van een zeer competente Financial Specialist die iedere verandering tegenhield. Pas na een diepgaand gesprek over overtuigingen kwam in beeld waar de weerstand vandaan kwam. Niets professioneels, het was van persoonlijke aard. Maar de organisatie-omgeving was voor die medewerker niet veilig genoeg om dat te benoemen. Met het creëren van een omgeving van vertrouwen en aandacht voor andere standpunten kwam het ware probleem boven en is een waardevolle kracht behouden. Dat is precies wat Erika nastreeft en voor staat. Verandering gedreven van binnen uit.

Verbetering
Erika richt zich als procesbegeleider, coach of als interim manager op de verbetering van prestaties van organisaties en leiders door ambitie te verbinden aan wat er concreet nodig is. Door eerst samen te onderzoeken wat er echt aan de hand is, op het gebied van visie, gedrag maar ook structuur. Dat doet ze door leiders en teams te helpen de 'onderstroom' naar boven te krijgen. Daarna worden de afspraken en structuur (hoe en wat) vertaald naar de operatie in de praktijk. Ze gebruikt methoden als Lean en Agile, deze werken hierbij ter ondersteuning.

Het gesprek gaat verder en we voeden elkaars enthousiasme over dit onderwerp. We hebben het over persoonlijk gedrag dat voor mensen moeilijk of zelfs niet te veranderen is. Eigenschappen als verlegenheid, faalangst, schaamte. Daar kan je als organisatie niet zomaar omheen in een veranderproces. Als organisatie moet je daarmee omgaan en een omgeving creëren waarin men zich veilig voelt en zich uit durft te spreken.

Zelfstandig
Na vele jaren ervaring in de zakelijke dienstverlening, is Erika partner geworden bij Foresight Consulting, een organisatieontwikkelaar met 13 partners uit verschillende branches. De visie van Foresight, prestaties te optimaliseren door doelgericht denken en doen te verbinden, sluit goed bij haar aan.

Tijdens de uitleg over de ECHT-methode, die organisaties helpt te onderzoeken hoe het komt dat prestaties achterblijven en waar het gat zit tussen ambitie en de realiteit, komt de term Ikigai naar boven. Erika legt uit waar die term vandaan komt en voor staat. Hier krijgt het interview plots een extra dimensie. Erika vertelt over Okinawa, één van ‘s werelds blue zones waar mensen de leeftijd van 100 en ouder vaker bereiken dan elders. En dat in goede geestelijke en lichamelijke gezondheid. Aan de grondslag hiervan staat het Japanse Ikigai concept uit Okinawa, dat staat voor “a reason for being”.

Ikigai
We praten door over de Ikigai cultuur en over hoe we de lessen eruit kunnen inzetten, zowel op persoonlijk als bedrijfsmatig vlak. Wat is je optimale reden van bestaan, waar zit de samenleving op te wachten en op welke wijze geef je daaraan invulling. Organisaties kunnen Ikigai uitstekend inzetten om hun reden van bestaan te herijken, met medewerkers en klanten. Aansluitend kan dan worden bekeken waar de organisatie nu staat (bijv. de ECHT-methode) en welke acties ze kan inzetten om naar de Ikigai toe te werken. Een gezamenlijke Ikigai maakt optimale klantgerichtheid en interne betrokkenheid mogelijk.

Terwijl Erika Ikigai uitlegt ontstaat het idee dat deze, voor mij onbekende, materie heel interessant is voor iedere ondernemer. Terplekke besluiten we dan ook om de uitleg over Ikigai op video op te nemen en te delen met OCMN deelnemers en ver daarbuiten. Het resultaat daarvan zie je hier:

En zie ook op de eventkalender voor de workshop Ikigai for Business op 14 juni 2018...

Het praten over Ikigai brengt het gesprek in een hele andere richting en de brug naar de passie van Inez over aboriginal schilderen kan niet uitblijven. Erika vraagt met interesse aan Inez die met enthousiasme vertelt hoe zij mensen middels aboriginal schilderen heel bewust maakt van zichzelf. Daarbij is veel herkenning in wat Erika over Ikigai vertelt.

Mooi is om te zien hoe goed Erika om weet te schakelen van geïnterviewde spreker naar interviewende luisteraar. Met enkele gerichte vragen haalt ze precies de essentie van Inez haar verhaal naar boven en bevestigt ze Inez te begrijpen. Absoluut een kwaliteit die zij in de dagelijkse praktijk bij veranderprocessen in organisatie nodig heeft en over beschikt.

Meer over de ECHT-methode: http://www.foresightconsulting.nl/verbindend-leiderschap-56
Meer over lerende organisaties: http://www.foresightconsulting.nl/samen-zelforganiserend-werken-47

Terug
We constateren dat we nog uren door kunnen praten over wat ons persoonlijk bezighoudt. We besluiten een stap terug te maken naar het leven van Erika.

Wat gebeurde er eigenlijk nadat ze verhuisd waren naar Velsen? Een studietijd in Utrecht volgde. Veel hockey spelen. Het bekleden van bestuursfuncties en veel reizen. Nieuwe mensen ontmoeten en indrukken opdoen. Op professioneel vlak koos ze bewust om veel te “interimmen”. Dat past haar wel, ze aardt makkelijk in verschillende culturen en organisaties en die geven haar energie. Beweging creëren in organisaties en zelf blijven leren en ontwikkelen. Dat is wat ze wil en dat doet ze vandaag de dag dan ook volop. Leiders en MT teams leren leren. Leiderschap ontwikkelen. Met als tools de ECHT-methode, de inzet van programma ‘Lerende organisaties’ die de onderstromen in organisaties blootlegt en belemmerende patronen doorbreekt en Ikigai.

Een wens die Erika nog heeft is om meer op te schuiven naar het sociale domein als adviseur of interim manager / programma directeur. Gemeentes, onderwijsinstellingen of overheidsorganisaties begeleiden die bezig zijn met zelfsturing of zoeken hoe ze duurzaam kunnen omgaan met de vele veranderingen, ziet zij als een verrijking van haar ervaring in het bedrijfsleven. En andersom is haar ervaring zeker van toegevoegde waarde in de wereld van overheidsgerelateerde organisaties.

Terwijl we verder praten merk ik dat er vertrouwen, rust en verbinding zijn ontstaan. Ik ben in ieder geval vol inspiratie naar huis gegaan.

Interview: Inez van den Brink
Geschreven door: Peter Klink

Redactie: Margret Jansen-Wilshaus